Konu                                                                                                 Sayfa No:

            -------                                                                                                  ------------

 

            Hür Yabancı Kadınlarla Evlilik

            Osmanlılarda Yabancı Damatlar

            Damat Olan Kaptanlar

            Harf Sırasına Göre Sadrazam Damatlar

            İki ve Daha Fazla Sadrazam Olanlar

            Tarih Sırasına Göre Sadrazam Damatlar

            Damat Ferit Paşa’nın Firarı

           

           

 

 

 

 

 

 

 

 

           

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                        Hür Kadınlarla Evlilik

 

MAİDE 5 - Bugün size iyi ve temiz şeyler helal kılındı. Kendilerine kitap verilenlerin yiyecekleri size helal olduğu gibi, sizin yiyeceğiniz de onlara helâldir. Ve müminlerden iffetli hür kadınlar ve sizden önce kendilerine kitap verilenlerden namuslu hür kadınlar, zina etmeksizin, gizli dost tutmaksızın, namuslu bir şekilde mehirlerini ödediğiniz takdirde, size helâldir. Her kim imanı inkâr ederse, ameli boşa gitmiş olur ve o, ahrette zarara uğrayanlardandır.[1]      

 

İslam inancında Müslüman olmayan kitap ehli hür kadınlarla evlenmek vardır. Bunun tersine bir hüküm olmadığına göre Müslüman bir kadının Müslüman olmayan bir erkekle evlenmesi uygun değildir.

Bu yüzden devşirme erkekler, Müslüman olduktan sonra Müslüman kadınlarla evlenebilmişlerdir.

 

            KURAN

 

            BAKARA 256 Dinde zorlama yoktur.

 

            KEHF 29 - Ve de ki: O hak Rabbimizdendir. Artık dileyen iman etsin, dileyen inkâr etsin. Çünkü biz zalimler için öyle bir ateş hazırlamışız ki, duvarları, çepeçevre onları içine alacaktır. Eğer feryat edip yardım isteseler, erimiş maden gibi yüzleri haşlayan bir su ile cevap verilir. O ne kötü bir içecek ve ne kötü bir dayanma yeri! 30 - İman edip de güzel davranışlarda bulunanlar var ya, şüphe yok ki biz öyle güzel işler yapanların mükâfatını zayi etmeyiz.[2]

 

                        Meydan

 

                        “Çabuk söner şişirdiğin,

                        Soya çeker devşirdiğin,

                        Kırk Bismillah’la girdiğin,

                        Meydan şimdi kir meydanı.”

 

                                               Niyazi Yıldırım Gençosmanoğlu

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                    Osmanlılarda Yabancı Damatlar

 

                        I. Murat

 

            Nefise Hatun Karamanoğlu Alaüddün Ali Bey

 

                        Yıldırım I. Beyazıt

 

            Esir alınan Yıldırım Beyazıt’ın kızlarından büyüğü Timur’un torunu Ebubekir Mirza, küçüğü Paşa Melek Emir Celalettin İslam’ın oğlu Emir-zade Şemsettin Muhammet ile evlendirildi. [3]

            Temür ve torunu tarafından Süleyman ve diğer şehzadeleri aramaya çıkan Türkistan birlikleri İznik ve hatta Avrupa kıyılarına kadar ilerlemişlerdir. Sağda soda kalan Osmanlı birlikleri Temür’ün askerlerinin takiplerinden ancak Trakya ve Küçük Asya dağlarına sığınmakla kurtulmuşlardır. Temür’ün torunlarından Muhammet Mirza esir Sultan’ın ve dedesinin de bulunduğu bir törenle Yıldırım’ın büyük kızıyla evlendi. 

            Bu evlilikle Temür’ün kanı Osman Bey’in kanıyla karışıyordu. Temür bilhassa Sırp Kralı Lazar’ın kızı ve Sultan Beyazıt’ın en gözde eşine çok saygı gösterdi. Şimdiye kadar Osmanlı hareminde Hıristiyan dinini bırakmamış olan bu eşi, Kütahya’da kocasının dinine girdi.[4]

 

                        Çelebi I. Mehmet

           

            Selçuk Hatun (İsfendiyar oğlu İbrahim Bey eşi 2 erkek, 1 kız)

            Hatice (Kirmastı, Mustafakemalpaşa/Pörklü ve Tavşancık köyleri)

            Kızı     (İsfendiyar Oğlu Kasım Beyin eşi)

            Kızı (İsfendiyar oğlu İbrahim Bey’in eşi

            Kızı Karaman oğlu İsa Beyi’n eşi)

            Kızı (Karamanoğlu Ali Bey’in eşi) (Bkz C I. s 403 dipnot 1)

            Fatma (Timurtaş Paşa-zade Ali Beyoğlu Oruç Bey’in eşi. Karesi Meşahiri) 

            Hafsa Hatun (Çandarlı-zade Mahmut Bey eşi Mekke’de öldü.)

            Sultan Hatun (Kramanoğlu İbrahim Beyin eşi)

 

                        II. Murat

           

            Kızı (Rumeli Beylerbeyi Dayı Karaca Paşa eşi Belgrat’ta öldü.)

            Kızı (İsfendiyar oğlu Kasım Bey’in oğlu Kaya’nın eşi)

 

                        II. Beyazıt Sofu

 

Ayn-ı Şah Sultan (Göde Ahmet Bey Eşi),

Gevher Mülük Sultan ((Dükakin zade Ahmet Paşa eşi)

Hatice Sultan, Selçuk Sultan, Hüma Sultan (Bali Paşa Eşi) Sofu Fatma Sultan, 

 

                        2. Mehmet Fatih

 

            Fatih tek kızı Gevher Sultan’ı Uzun Hasan’ın oğlu Uğurlu Mehmet’te verdi. Bu evlilikten dünyaya gelen Göde Ahmet daha sonra Akkoyunlu tahtına oturdu.[5]

 

                        I. Selim Yavuz

 

            Fatma Sultan (Kara Ahmet Paşa eşi), [6]

            Hatice Sultan (Makbul-Maktul Pargalı İbrahim Paşa eşi),[7] İdamı[8]

            Şah Sultan (Lütfü Paşa eşi),

            Hafize Sultan (İskender Paşa zade Mustafa Paşa eşi),

            (HAFSA-HAFZA-HAFİZE), Kırım Hanının oğlu Saadet Giray’ın eşi olan bir kız.

1. Mengli (Benli) Giray’ın kızı hafsa valide Sultan,  Yavuz’un eşi ve Kanuni’nin anasıdır. [9]

            İlk kalgay olan 1. Mengli (Benli Giray) Yavuz’un kayınpederi, Kanuni ile Hatice Sultanın (pargalı İbrahim eşi) büyükbabalarıdır.[10]

            Sinan Paşa, Yavuz’un bir kızının kızıyla evliydi.[11]

 

                        I. Süleyman Kanuni

 

            Mihrimah Sultan Rüstem Paşa eşi[12] Ölümü[13]

            Feridun Paşa Mihrimah Sultan’ın kızıyla evlidir.[14]

 

                        II. Selim Sarı

           

            Esmahan (İsmihan) Sultan (Sokollu Mehmet Paşa eşi),[15] Sadareti[16] 2. Selim’den 19 yaş büyüktür. [17]

            Sokollu, 27.12.1574de yapılan cülus töreninde kayınbiraderi 3. Murat’ın eteğini öptü. Bu olay gelenek haline gelip 1924e kadar devam etti. [18]

            Sokollu damadı Piyale Paşayı kaptanıderyalıktan vezirliğe yükseltti.[19]

            2. Selim Sokollu’nun baskılarına rağmen devamlı Lala Mustafa Paşa’yı tutmuştur. Divan üyeleri:

            Sadrazam Damat Sokollu Mehmet Paşa, 2. Vezir Pertev Paşa, 3. Vezir Damat Piyale Paşa, 4. Vezir Ahmet Paşa ve 5. Vezir Damat Zal Mahmut (ki Kanuni’nin oğlu veliaht şehzade Mustafa’yı boğmuş) Paşa’dır.[20]

            Gevher Han Sultan (Piyale Paşa eşi),[21]

            Şah Sultan (Zal Mahmut Paşa eşi)

            Fatma Sultan (Siyavuş Paşa eşi),

 

                        III. Murat

 

            Mihrimah Sultan (Mirahor Ahmet Paşa eşi),

            Fahriye Sultan (Ağa Ahmet Paşa eşi),

 

                        III. Mehmet

 

            (Sadrazam Kara Davut ve Sadaret Kaymakamı Mustafa Paşanın eşleri olan iki kız)

 

                        I. Ahmet

 

            1- Hanzade, (Bayram Paşadan sonra Nakkaş Mustafa Paşa eşi)

            2-Zeynep,

            3- Ayşe Sultan (Sıra ile Hafız Ahmet Paşa, Hasan Paşa, Canbolat Mustafa Paşa, Ahmet Paşa eşi),

            4- Atike Sultan (Sıra ile Cafer Paşa, Koca Kenan Paşa, Doğancı Yusuf Paşa eşi),

            5- Ubeyde Sultan (Musa Paşa eşi),

            6- Fatma Sultan (Sıra ile Kara Mustafa Paşa, Kambur Mustafa Paşa, Kozbekçi Yusuf Paşa eşi),

            7- Gevherhan (Sıra ile Öküz Mehmet Paşa, Recep Paşa, Siyavuş Paşa eşidir. ) ,

 

                        İbrahim Deli

 

            Atike (Sarı Kenan Paşa, sonra Müfettiş İsmail Paşa eşi)

            Gevherhan (Çavuş- zade Mehmet Paşa)

            Ayşe (İbşir Paşa )  

 

                        IV. Mehmet Avcı

 

            Hatice (Musahip Mustafa Paşa- Moralı Hasan Paşa)

            Fatma (Tırnakçı İbrahim Paşa-Topal Yusuf Paşa)

            Ümmü Gülsüm (Küçük Osman Paşa)

 

                        II. Mustafa

 

            Emetullah (Sirke Osman Paşa eşi),

            Emine, (Çorlulu Ali Paşa, Recep Paşa, İbrahim Paşa, Muhassıl Abdullah Paşa eşleri),     Safiye (Maktul-zade Ali Paşa, Mirza Mehmet, Kara Mustafa, Alaylı Hacı Ebu Bekir Paşa eşleri),

            Ayşe ( Köprülü-zade Numan, Tezkireci İbrahim, Koca Mustafa Paşa eşleri),

 

                        III. Ahmet

 

            Atike (Genç Mehmet Paşa eşi),

            Ayşe (Kunduracı- zade Mehmet, Gül Ratip, Ahmet, Silahtar Mehmet Paşa eşleri),           Esma (Yakup, Muhsin-zade Mehmet Paşa eşleri),

            Fatma (Silahtar şehit Ali, Nevşehirli Damat İbrahim Paşa eşleri),

            Hatice (Hafız Ahmet Paşa, Ali Paşa ve Halil Ağa eşleri),

            Saliha (Sarı Mustafa Paşa, Sarhoş Ali, Ragıp Mehmet Paşa, Turşu Mehmet Paşa eşleri), 

            Ümmügülsüm (Ahmet Bey ve Nevşehirli Ali Paşa eşi),

            Zeynep (Küçük Mustafa, Melek Mehmet Paşa eşi) ve Zübeyde (Kara Ali-zade, Süleyman ve Numan Paşa eşleridir.)   

 

                        III. Mustafa

 

            Beyhan (Mustafa Paşa eşi)

            Hatice (Seyit Ahmet Paşa eşi)

            Şah ( Köse Bahir Mustafa, Mehmet Emin ve Nişancı Seyit Mustafa Paşa eşi) Fatma,       Hibetullah (Hamza Paşa namzet)

 

                        II. Mahmut

 

            Adile (Mehmet Ali Paşa eşi),

            Atiye (Ahmet Fethi Paşa eşi),

            Salime, (Mehmet Halil Rıfat Paşa eşi),

            Mihrimah (Mehmet Sait Paşa)

 

                        Abdülmecit

 

            Bedihe, (Hüsnü Paşa ve Halil Hamit Paşa-zade Hamit eşleri),

Behiye, Cemile (Mamut Celalettin Paşa eşi)

            Fatma (Ali Galip, Mehmet Nuri Paşa eşleri),

            Medihe (Ferit-Necip Paşa eşleri)

            Naile (Çerkes Mehmet Paşa)

            Refia (Mahmut Paşa eşi)

            Seniha (Asaf Mahmut Celalettin Paşa eşi)

 

                        Abdülaziz

 

            Saliha (Kurt-zade Ahmet Zülfi Paşa eşi),

            Nazime, (Ali Halit Paşa eşi)

            Esma (Çerkez Mehmet Paşa)

            Emine ÇAVDAR OĞLU Mehmet Şerif Paşa eşi)

 

                        V. Murat

 

            Fatma (Kara Cehennem Faik Beyzade Refik Beyle evli), 

            Fehime (Ali Gaip Paşa, Mahmut Bey eşi),

            Hatice (Hayrettin Paşa-zade Rauf Beyle evlenmiştir.

 

                        II. Abdülhamit

 

            Zekiye (Nurettin Paşa eşi),

            Naime (Kemalettin Paşa-Cemalettin Paşa, Arif Hikmet Paşa eşleri),

            Şadiye (Fuat-Fahir Bey eşleri)

            Refia (Ahmet Eyüp Paşa-zade Ali Fuat Bey eşi)

 

 

                        Damat Olan Kaptanlar

           

            Kaptanken damat olanların bir kısmı daha sonra sadrazam da olmuşlardır.

 

 

            1) Zağnos Paşa 1463-1466 ? 2. Murat’ın kızı Fatma Sultan ile evli. Daha sonra sadrazam olmuştur. [22]

 

            2) Damat İbrahim Paşa 1587-1588 Hırvat 3. Murat’ın kızı ile evli daha sonra sadrazam olmuştur.[23]

 

            3) Damat Halil Paşa 1595-1598 Boşnak 3. Murat’ın kızı Fatma Sultan ile ilk evliliği yapmıştır. [24]

 

            4) Siyavuş Paşa 1640-1642 Abaza 1. Ahmet’in Öküz Mehmet Paşa ve Recep Paşalardan sonra dul kalan kızı gevher Han Sultan ile evlenmiştir. Daha sonra sadrazam olmuştur.[25]

 

            5) Damat Fazlı/Fazlullah Paşa 1647 Boşnak[26]

 

            6) Voynuk Ahmet Paşa 1648-1649 Bulgar 1. Ahmet’in kızı Ayşe Sultan’ın beşinci kocasıdır.[27]  

 

            7) Çavuşoğlu /Çavuşzade Mehmet Paşa 1653-1654/1657-1658 ? Sultan İbrahim’in kızı Gevher Han Sultan ile evlidir.[28] 

 

            8) Helvacı/Palabıyık Yusuf Paşa 1692-1694 ? Çavuşoğlu Mehmet Paşa’dan dul kalan Sultan İbrahim’in kızı Gevher Han Sultan ile evlenmiştir.[29]

 

            9) Damat Hafız Ahmet Paşa 1730 Çerkez 3. Ahmet’in kızlarından Hatice Sultan ile evlidir.[30]

 

            10) Damat Melek Mehmet Paşa 1752-1755 Boşnak 3. Ahmet’in kızı Asime Sultan’ın ikinci kocasıdır. Daha sonra sadrazam olmuştur.[31]

 

            11) Damat Halil Rıfat Paşa 1830-1832/1843-1845/1847-1848 Gürcü, Çerkez? 2. Mahmut’un kızı Saliha Dultan ile evlenmiştir.[32]

 

 

Damat (Moralı-Enişte) Hasan Paşa               : IV. Mehmet’in kızı Hatice Sultan’la evlendi.

Damat Ferit Paşa                                           : Abdülhamit’in dul kız kardeşi Mediha Sultan’la evlendi.

Damat Silahtar (Damat-Şehit) Ali Paşa        : III. Ahmet’in 5 yaşındaki kızı Fatma Sultan’la nikâhlandı. 14 Mayıs 1704

Damat Nevşehirli İbrahim Paşa                     : III. Ahmet’in kızı Şehit Ali Paşadan dul kalan eşi Fatma Sultanla nikâhlandı.

Damat Pargalı Makbul-Maktul İbrahim P.    :

Damat Mehmet Ali Paşa                               : 1845 Abdülmecit’in kız kardeşi Adile sultanla evlendi.

Moralı-Enişte Damat Hasan Paşa                  : IV. Mehmet’in kızı Hatice Sultan’la evlendi.

Nevşehirli Damat İbrahim Paşa                     : III. Ahmet’in kızı Şehit Ali Paşadan dul kalan eşi Fatma sultanla nikâhlandı.

Silahtar (Damat-Şehit) Ali Paşa                    : III. Ahmet’in 5 yaşındaki kızı Fatma Sultan’la nikâhlandı. 14 Mayıs 1704

 

                        Harf ve Lakap Sırasına Göre Sadrazam Damatlar

 

1) Cağaoğlu, Cağalazade, Ciğalazade Sinan Paşa: Kanuni torunlarından -Mihrimah-Rüstem Paşa’nın kızlarından- ikisiyle birinin ölmesi üzerine diğeriyle evlenmiştir.

2) Cican-Kapıcıbaşı Sultanzade Semin Mehmet Paşa: Sultanzadeliği ise Mehmet Paşa, Sokollu’nun yerine sadrazam olan Kanuni’nin torunu yani Mihrimah Sultan-Rüstem Paşa çiftinin oğlu olan Semiz Ahmet Paşa’nın, oğlu olan Abdurrrahman Bey’in oğlu olmasındandır. Yani Kanuni büyük dedesidir. Annesi de Cağaloğlu Sinan Paşanın kızı olduğuna göre Mehmet Paşa Arnavut-İtalyan melezidir.

3) Cerrah Mehmet Paşa                                 : 1. Ahmet’in kızı ile evliydi.

4) Damat Ferit Paşa                                       : Abdülmecit’in kızı, Abdülhamit’in dul kız kardeşi Mediha sultanla evlendi.

5) Damat İbrahim Paşa                                  : 3. Murat’ın en büyük kızı Ayşe Sultan ile evlenmiştir.

6) Damat Melek Mehmet Paşa                      3. Ahmet’in kızı Zeynep Asime Sultan’ın ikinci kocasıdır.

7) Damat (Moralı-Enişte) Hasan Paşa           : IV. Mehmet’in kızı Hatice Sultan’la evlendi.

8) Damat Pargalı Frenk (Makbul-Maktul) İbrahim Paşa: Yavuz Sultan Selim’in kızı Hatice Sultan ile evlenmiştir. (Böyle bir kayıt yoktur. Eşinin adı Muhsine Hatun’dur.

9) Hazerpare Ahmet Paşa                              : Sultan İbrahim’in iki yaşındaki kızı Beyhan Sultan ile nikâhlanmıştır.

10) Hersekzade Ahmet Paşa                          : 2. Beyazıt’ın kızı Hindu Hatun’u almıştır.[33]

11) İbşir Mustafa Paşa                                   : Sultan İbrahim’in kızı Ayşe Sultan ile evlenmiştir.

12) Kanijeli Siyavuş Paşa                              : 2. Selim’in kızlarından Fatma Sultan ile evlenmiş, sadrazam olmadan önce eşi ölmüştür

13) Kara Ahmet Paşa                                     : Yavuz Sultan Selim’in kızı Fatma Sultan ile evlenmiştir

14) Kara Davut Paşa                                      : 3. Mehmet’in kızlarından Sultan ile evlenmiştir.

15) Kehle-i İkbal (Bitle Talihi Açılan) Rüstem Paşa: Kanuni’nin kızı Mihrimah Sultan ile elendi.

16) Köprülüzade Numan Paşa                       : 2. Mustafa’nın kızı Ayşe Sultan ile evlenmiştir.

17) Lütfi Paşa                                                : Yavuz Sultan Selim’in kızlarından kızı Şah

Sultan ile evlendi.

18) Mahmut Paşa                                           : Zağnos Paşa’nın kızı ile evlidir.

19) Melek Ahmet Paşa                                  : 4. Murat’ın kızı Kaya Sultan ile evlenmiştir.

20) Muhsinzade Mehmet Paşa                      : 3. Ahmet’in kızı Esma Sultan ile evlendi.

21) Müezzinzade Hafız Ahmet Paşa             : 1. Ahmet’in kızı Ayşe Sultan ile evlenmiştir.

22) Nasuh Paşa                                              : Padişahın (1. Ahmet) on üç yaşındaki kızı Ayşe Sultan ile nişanlanınca kendisini daha da güçlü hissetmiştir.

23) Semiz Ahmet Paşa                                  : Kanuni’nin torunlarından –Mihrimah,  Rüstem Paşa çiftinin kızı- Ayşe Hanım Sultan ile evlidir

24) Siyavuş Paşa                                            : 1. Ahmet’in kızı Gevher Sultan’ın 3. kocasıdır

25) Sokollu Mehmet Paşa                             : 2. Selim’in kızı İsmi Han Sultan ile evlenmiştir.

26) Süleyman Paşa                                       : Ayşe Sultan ile evlenmiştir.

27) Zağnos Mehmet Paşa                              : 2. Murat’ın Fatma Sultan ile evlidir.

 

           

                        İki ve Daha Fazla Sadrazam Olanlar

           

            Mehmet Sait Paşa                               8

            Mustafa Reşit Paşa                             5

            Mehmet Emin Rauf Paşa                   5

            Damat Ferit Paşa                                5

            Koca Sinan Paşa                                 5

            Hersekzade Ahmet Paşa                    5

            Ahmet Tevfik Paşa                             4 (Son sadrazam

            Mehmet Kamil Paşa                           4

            Mehmet Emin Ali Paşa                      4

            Damat İbrahim Paşa                           3

            Kanijeli Siyavuş Paşa                        3

            Mere Hüseyin Paşa                            2

            Müezzinzade Hafız Ahmet Paşa        2

            Mahmut Paşa                                      2

            Lütfi Paşa                                           2

            Öküz Kara Mehmet Paşa                   2

            İzzet Mehmet Paşa                             2

            Mehmet Paşa                                      2

            Giritli Mustafa Nail Paşa                   2

            Kıbrıslı Mehmet Emin Paşa               2

            Mehmet Rüştü Paşa                           2         

            Mahmut Nedim Paşa                          2

            Ahmet Şefik Mahmut Paşa                2

            Ahmet Vefik Paşa                              2

 

                                    Tarih Sırasına Göre Damat Sadrazamlar

 

                        1) Zağnos Mehmet Paşa

 

            2. Murat’ın kızı Fatma Sultan ile evli[34]

 

            İlk Devşirme sadrazam 

 

                        2) Mahmut Paşa

 

            1453-1466/1472-1474 Rum veya Hırvat, Zağnos Paşa’nın ikinci kızı ile evlenmiştir.[35]

 

                        3) Hersekzade Ahmet Paşa

 

            1497-1498 Hersekli İslav, damat bile olup Hersek dukası Stipan Kossariç’in oğludur.[36]

Üç defa 2. Beyazıt, iki defa 2. Selim zamanında olmak üzere beş defa sadrazam olmuştur.[37]

Hersekzade Ahmet Paşa 2. Beyazıt’ın kızı Hindu Hatun’u almıştır.[38]

           

                        4) Damat Pargalı Frenk (Makbul-Maktul) İbrahim Paşa

 

            1523-1536 Aslının Rum, İtalyan (Frenk) veya Arnavut olduğu hakkında anlaşmazlık vardır. Odabaşlıktan sadrazamlığı yükselmesi onu “Makbul İbrahim” yapmıştır. Odabaşı iken efendisinin ayaklarını bile yıkaması dikkat çekicidir. Sonra, “Padişahın iki mührü vardır ki, biri kendisinde, diğeri bende bulunur. Kendisi ile benim aramda fark olmasını istemez. Devleti ben idare ederim. Padişah bir şey ihsan etmek istediği zaman, ben kararı ben onaylamazsam o iş yapılmaz” demesi kendisinde gördüğü güç ve nüfuzun pervasızca ortaya konmasından ibarettir. “Serasker Sultan” diye imza attığı, “Sultan İbrahim” diye fermanlar yayınlaması, baş defterdar İskender çelebi ile arasındaki anlaşmazlık ve son zamanlarda kutsallara gösterdiği ilgisizlik idam edilmesinde “Makbul” iken “Maktul” olmasında önemli rol oynamıştır. [39] Dönme, devşirme Yavuz Sultan Selim’in kızı Hatice Sultan ile evlenmiştir. İdam edilmiştir.[40] 13 Yıllık sadrazamlığı döneminde bir padişah gibi her istediğini yapmıştır. Boğdurulmasında İran seferinde almış olduğu serasker sultan unvanı zahiri sebep olsa da esas sebep büyük şehzade araman valisi Mustafa taraftarı olmasından dolayı kendi oğlu Beyazıt’ın padişah olmasını isteyen Hürrem Sultan’ın desisesidir. İbrahim Paşa’nın Osmanlı hanedanından kız aldığı ve damat olduğu hakkında devam ede gelen değerlendirmelerin aslı yoktur. Onun eşinin adı Muhsine’dir. [41]

 

                        5) Lütfi Paşa

 

            1539-1541 Arnavut, ilmine mağrur, inatçı ve mutaassıp olup Yavuz Sultan Selim’in kızlarından kızı Şah Sultan ile evlendi. 1541 de Savaş kararı verildikten sonra, gayrimeşru ilişkide bulun bir kadının fecrini oydurmuş, eşi ile aralarındaki anlaşmazlık üzerine onu dövmüş, padişah nikâhlarını bozmuştur.[42]Çok çirkin ve iğrenç (müstehreh) bir taassup faciası kötü bir iş yaptığından, rüşvet aldığından (irtikab ettiğinden) dolayı sultanın sarayında dayak yedikten sonra kapı dışarı edilmiş ve hemen azledilip Dimeteko’ta sürülmüştür.[43] Burada iken hacca gitmiş, kuruluştan 1553e kadar “Tevarihi Ali Osman” adlı eseri yazmıştır.[44] 

             

                        6) Kehle-i İkbal (Bitle Talihi Açılan) Rüstem Paşa

 

            1554-1553/1561 Hırvat, çirkinliği ve cahilliğiyle meşhur olan bu entrikacı Kanuni’nin kızı Mihrimah Sultan ile evlendi. Kanuni’nin en sevdiği şehzadesi Mustafa’nın idamına sebep olduğu için zamanındakilerin lanetine uğramıştır.[45] Yeniçerilerin isyan etmesinden çekinilerek azledilmiştir. İkinci defa sadrazam oluncaya kadar eşinin Üsküdar’daki sayfiyesinde oturmuş. Eşi ve kayınvalidesi Hürrem’in çevirdiği dolaplar sonunda kara Ahmet Paşa’nın katledilmesi üzerine 2. defa sadrazam oldu. [46]         

            Saraydan yetişmedir. Diyarbakır valisiyken şansı açılmış, padişah ona kızını vermek ister. Ancak kalçasında cüzam olduğu söylenir. Bunun doğru olup olmadığını incelemeye giden görevli onu incelerken yakasında canlı bit görür. İşte o bit onun bahtını açar. Çünkü bit cüzzamlı hastalara bulaşmazmış. Bunun zerine Kehle-i İkbal ile padişaha damat ve sadrazam olur. Siyaseti iyi kavramış, ileriyi gören birisidir. Bu makamda rüşvet almak ve vermenin kapısını açar. Böylece büyük bir servet sahibi olur. İlim ve edebiyattan nasbi olmamasına rağmen, şairlerden ve sanatçıların eserlerine değer verir.[47]

 

            Mezarı Şehzade Cami avlusundaki türbede olan Rüstem Paşa öldüğü zaman geride,

 

1700                köle

2900                savaş atı

1600                deve

700.000           altın (sikke-i hasene)

5000                dikilmiş kaftan ve elbise

1700                üsküf

600                  gümüş eğer

500                  altın eğer

1500                at başlığı

133 çift           altın üzengi

Kalıp nakit altın ve gümüş ile altın, gümüş eşya ve mücevherler.[48]

                       

                        7) Kara Ahmet Paşa

 

            1553-1555 Arnavut. Çok iyi bir asker olup, Erdel ve Tımışvar Fatihi olarak bilinir. Damat Rüstem Paşa’nın yerine -onun eşi Mihrimah Sultan ve Kaynanası Hürrem Sultan’ın şerlerine emin olduğundan- sadrazam olmayı –Kanuninin onu azletmeyeceği ile ilgili- yemin etmesi üzerine kabul etmiştir.[49] Yavuz Sultan Selim’in kızı Fatma Sultan ile evlenmiştir.[50]

 

                        8) Sokollu Mehmet Paşa

 

            1565-1579 En uzun süre ile sadrazamlık yapmıştır. Boşnak, boyunun uzunluğundan dolayı “Tavil Mehmet” olarak da bilinir. Kanuni, 2. Selim ve 3. Murat devirlerinde sadrazamlık yapmıştır. Kanuni devrinde 2. Selim’in kızı Esma Han ile evlenmiş. Zigetvar seferi dışında hiçbir sefere katılmamış, öldürülünceye kadar İstanbul’da rahatına bakmıştır.[51]

            Bosna’nın Vişegrad kazasının Rudo nahiyesinin Şahinoğlu (Sokoloviç) köyündendir. 15-16 yaşlarında devşirilmiş olup, adı “Bayo”dur. Silahtar olduktan sonra saraydaki itibarı artmış ve köyündeki yakınlarını İstanbul’a getirdi. Denizcilikle hiç ilgisi yokken Barbaros’un yerine Kaptanı Derya yapıldı. Rumeli Beylerbeyi olduktan sonra 80.000 kişilik kuvvetle Erdel ve Temeşvar’ın fethi için yola çıktı, ama başarı sağlayamadı. Kanuni’nin Nahçıvan seferinde Rumeli Beylerbeyi olarak 1552/1553 kışını Tokat’ta geçirdi. Herhangi bir başarısı görülmedi. Düzmece Mustafa olayı üzerine Rumeli’ye gönderildi.

            Şehzade Beyazıt ile Selim arasındaki taht kavgasında Selim’i tuttuğu için Kanuninin yanında Selimin de güvenini kazandı ve onun kızı İsmi Han Sultan ile evlendi.[52] Semiz Ali Paşa sadrazam olunca 2. vezir oldu. En önemli hizmeti kendisinin de ilk ve son defa katıldığı Kanuniyi Zigetvar seferine ikna etmesidir. Diğer yandan Kanuninin ölümünü yeni padişah –kayınpederi- 2. Selim gelinceye kadar ustalıkla gizlemiştir.

            Kıbrıs’ın fethine haçlıların ortak hareket edeceği endişesiyle karşı çıkmıştır.

            Donanmayı, Piyale Paşa gibi bir denizci varken bu işle ilgisi olmayan Müezzinzade Ali Paşa’ya teslim etmiştir.     

            Don-Volga kanal projesi gibi önemli bir proje için düzenlenen “Ejderhan Seferi”ni bizzat idare etmesi gerekirken bir defterdara teslim etmiştir.

            Lehistan kralının seçilmesinde önemli rol oynamıştır.

            İyi bir asker değilse de iyi bir devlet ve siyaset adamı olarak değerlendirilir.

            Ciddi tavırları ve iyi konuşmasıyla padişahları ikna ederdi. Kendisine yöneltilen suçlamalardan kolaylıkla kurtulurdu ama idam öldürülmekten kurtulamamıştır.[53]

           

                        9) Semiz Ahmet Paşa

 

            1579-1580 Arnavut. Kanuni devrinin meşhur defterdarlarından İskender Çelebinin kölelerindendir. Sokollu’ya cephe alan saray partisi erkânındandır. Kanuni’nin torunlarından –Mihrimah, Rüstem Paşa çiftinin k